“Văn hóa rượu cần” của dân tộc Thái ở xứ Thanh


Trong thời đại rượu Tây bia hơi lên ngôi, một chum rượu cần vẫn đủ sức làm lòng người lay động. Đó là nhờ sự cố gắng của người dân tộc Thái trong việc gìn giữ “văn hóa rượu cần”.

Loading...

ruoucan1

Mỗi khi có khách quý tới nhà, mỗi khi có lễ hội, người dân tộc Thái luôn đưa rượu cần ra thết đãi. Rượu cần ngon không chỉ được chưng cất từ những tinh túy của nương rẫy, núi đồi, nó còn ngon ở văn hóa thưởng thức.
Người Thái vùng cao xứ Thanh sống ở bản Đốc thuộc xã Cổ Lũng, huyện Bá Thước. Nếu bạn có dịp đến đây vào đúng ngày hội làng, có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên trước những lễ nghi, phong tục độc đáo trong văn hóa người Thái đến  nay vẫn được giữ gần như nguyên vẹn. Trong đó không thể thiếu được những hũ rượu cần để sẵn ống nứa, mời gọi du khách sau mỗi lần thưởng ngoạn một màn hát múa vui mắt vui tai. Mâm cỗ linh đình gồm cá đồ, thịt nướng, cơm lam thơm hương nếp đồng, làm sao thiếu chum rượu cần cho ngày vui thêm ý nghĩa.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 Không biết tự bao giờ, đồng bào Thái đã biết làm rượu trấu, biết cách chế biến men rượu. Bí quyết làm men rượu ngon đều được mẹ truyền cho con gái. Men được làm từ bột gạo nếp hoặc gạo tẻ, trộn với các loại lá cây như đu đủ, quế, lá đào và một số lá khác tạo hương thơm, độ đắng ngọt của rượu, nhưng thành phần chủ yếu vẫn là gạo.
 Gạo sau khi ngâm khoảng 1 tiếng được vớt lên cho ráo nước và đem giã nhỏ. Làm men rượu trấu không thể dùng máy xay mà phải đâm bằng tay mới ngon. Vừa đâm, vừa cho các thứ lá đã chuẩn bị sẵn vào giã đều. Bột men không giã nhỏ quá, cũng không to quá, sau đó đem trộn đều với nước và vắt bánh. Khi vắt, người ta vắt theo hình tròn và hình bầu dục, gọi là bánh đực và bánh cái. Nhưng đặc biệt ở chỗ, trong nhiều viên men chỉ có duy nhất một viên men đực. Bánh đực tượng trưng cho quyền uy của người đàn ông Thái. Đây là tín ngưỡng phồn thực trong dân gian, mong muốn duy trì nòi giống ngày càng phát triển. Đó cũng là quan niệm trời đất, giống nòi mà tạo hoá ban tặng cho con người. Đây là nét đặc trưng tinh tuý của rượu cần. Việc chọn trấu để ủ rượu cũng quan trọng không kém, trấu phải là trấu của lúa nếp trên rẫy mới sạch và thơm. Trấu được giã bằng cối gỗ, sau đó lấy trấu và rửa sạch, loại bỏ trấu lép nổi trên mặt nước, phần còn lại đem phơi khô. Sau đó, trộn đều với gạo hoặc sắn đã được giã nhỏ và bắc lên bếp hông, giống như hông xôi. Khi chín, họ đổ ra và quạt nguội, rắc men trộn đều. Cuối cùng cho nguyên liệu vào vò nén chặt và bịt kín miệng. Vò nhỏ từ 15 – 20 ngày là dùng được, còn vò to từ 1 tháng đến 6 tháng mới uống được. Rượu để càng lâu càng ngon.
Có rất nhiều loại vò rượu, 4 cần, 6 cần, 8 cần, 12 cần, tuỳ theo vò to hay vò nhỏ mà quy định cắm cần rượu cho hợp lý. Các dụng cụ dùng để uống rượu không thể thiếu được là phong rượu được làm bằng sừng trâu hoặc sừng bò tót. Xe rượu hay còn gọi là cần rượu được làm bằng cây trúc trên rừng hoặc cây mây. Gáo múc nước làm bằng tre, lùng hoặc nứa già. Những thứ này do đàn ông làm, đàn ông siêng năng thì có bộ gáo, phong, cần rượu đẹp và thông nước. Những dụng cụ khác cũng phải có trong tiệc rượu như nồi đồng đựng nước, vò to thì sử dụng nồi 4 quai, vò nhỏ thì sử dung nồi 2 quai. Chủ nhà bao giờ cũng có đệm vải bông lau cho khách đàn ông ngồi, ghế mây, ghế gỗ cho khách phụ nữ ngồi.
van-hoa-ruou-can-cua-dan-toc-thai-xu-thanh1
Bình rượu cần của dân tộc Thái xứ Thanh. ( Nguồn: Internet )

Những người làm nghề nấu rượu cần tại bản Đốc vô cùng tự hào với kỹ thuật nấu rượu cũng như sự kỹ lưỡng trong việc chọn nguyên liệu của mình. Men rượu cần được làm từ quả, lá, rễ cây rừng, do vậy có hương vị đặc trưng mà không một loại rượu đồng bằng nào có được. Các nguyên liệu làm men này sau khi phơi khô lại đem giã chung với gạo, vỏ trấu, hỗn hợp bột này trộn thành bánh men, sau khi phơi khô mới dùng được. Không phải chum rượu cần nào cũng có hương vị giống nhau, đó cũng là một điều độc đáo. Những người sử dụng củ quả rừng khác nhau sẽ cho ra hương vị khác nhau.

Nét đặc trưng khác của văn hóa uống rượu cần dân tộc Thái đó là việc uống rượu tập thể. Nếu ít hơn 3 người, không ai uống rượu cần. Phải chụm đầu lại với nhau, quây quần bên chum rượu thơm nồng, tốt nhất là nên có cả khách quý lẫn bạn bè phương xa cho thêm phần xôm tụ, rồi hãy cùng mời nhau hút rượu. Cái tình cảm ẩn hiện rõ ràng trong phong tục dân tộc khiến ai nấy xích lại gần nhau hơn, đặc biệt là trong những ngày đông giá buốt.

Người uống rượu đầu tiên bao giờ cũng là khách quý cao tuổi và người phụ nữ chủ nhà. Sau đó mới đến những người cao tuổi khác, được sắp xếp tuần tự, vừa có sự đan xen giữa chủ và khách, vừa có nam, có nữ, có người khoẻ, người yếu. Đảm bảo ai cũng được uống và đạt quy định về số lượng nước thêm vào vò trong một thời gian nhất định được đo bằng lượng nước chảy từ trong phong rượu ra.

van-hoa-ruou-can-cua-dan-toc-thai-xu-thanh2
Uống rượu tập thể là nét văn hóa đặc trưng nơi đây. ( Nguồn: Internet )

Có thể nói, văn hoá rượu cần là một nét đẹp trong đời sống thường ngày của đồng bào Thái. Ngày nay, có nhiều loại rượu khác ngon hơn, tốt hơn, dễ làm hơn, nhưng đồng bào Thái không thể không làm rượu cần. Công nghệ làm rượu cũng không mấy thay đổi, chỉ có những lời chào, lời mời ngắn đi, lời nhuôn, lời suối đang ít dần, các ông, các bà còn giữ được, còn thanh niên đang hoà nhập với cuộc sống mới, rất ít người hiểu sâu sắc về rượu cần và nét đẹp văn hoá này đang dần bị mai một. Đây là loại hình văn hoá phi vật thể của đồng bào Thái đang được phục dựng, giữ gìn để cho con cháu mai sau.

Loading...

http://dulichsamson.biz/van-hoa-ruou-can-cua-dan-toc-thai-xu-thanh.html